XỨ THANH, CÀNG LÂU CÀNG... NHỚ

 

Quả là thế, với xứ Thanh, tôi càng xa lâu càng nhớ.

Hôm qua, cái group “Lớp 10A trường cấp 3 Hậu Lộc” thông báo, mẹ vợ của một bạn trong lớp mất. Thế là lại nhộn nhạo lên. Nhộn nhạo vui. Lớp toàn bọn trên dưới 70 rồi, có ông còn có mẹ vợ mới mất thì chắc chắn thượng thọ rồi.

Nhưng quan trọng là, lại chiu chíu tin nhắn nhắc nhớ một thời.

Lớp 10A trường cấp 3 Hậu Lộc ấy là lớp tôi học niên khóa 73-76.

Cả lớp, giờ đa phần “bám trụ” tại quê, có đâu ba bốn đứa bôn ba, một đứa Hải Phòng, cái đứa mẹ vợ mất ấy, đại tá pháo binh về hưu. Một đứa ở Vũng Tàu, hiệu trưởng trường cấp 3 về hưu, một hai đứa Hà Nội, và tôi ở Pleiku. Chỉ mỗi tôi không phải dân Thanh Hóa gốc, cũng chả còn ai ngoài ấy, nhưng cứ có dịp là về, coi như đấy đã là quê. Mà đi đâu tôi cũng tự hào mình là người xứ Thanh thật.

TÁI NHỢT TRỞ VỀ

 

"Một khoảng trời xưa. Một đôi mắt cũ... chỉ cần thế mà hồn ông quay ngược khi bánh xe thời gian đang quay đều đặn, đều đặn về phía trước, nơi có ga cuối. Ga cuối đời. Vé một chiều cầm trên tay, mặt mày thì tái nhợt. Tim lại rộn ràng đập. Rộn ràng hồi hộp đến suýt ngộp thở. Có ai nhớ quê thế không? Comment cho tác giả nhé hỡi các bạn yêu thơ Văn Công Tiên Sinh. Còn tôi thì triệu like. Đương nhiên rồi. Nó thì vưỡn... Thế nhé. Để nhường ông duy nhất một đang đẫm mình vào Thanh"...

Thi sĩ Vân Đình Hùng cảm hứng bài "Về Thanh" của nhà cháu, in trên báo Thanh Hóa cuối tuần số đầu năm, như món quà nơi nhà cháu sinh tặng kẻ xa xứ. 

Cám ơn bác Vân Đình Hùng và em Kiều Thu Huyền ạ.  Khi đăng có cắt bớt một ít, theo như em Kiều Thu Huyền: "báo Đảng chứ có phải là chỗ để các ông tung hứng nhau à", he he, nhà cháu công nhận ngay. Có chi mô nơ?

----------- 

VÂN ĐÌNH HÙNG ĐỌC "GA KÝ ỨC" CỦA VĂN CÔNG HÙNG

 Vẫn lối đọc thơ rất tinh, vẫn lối viết rất bay, vẫn lối cảm thơ rất... Vân Đình Hùng, thi sĩ Vân Đình Hùng vừa gửi nhà cháu bài ông viết về bài thơ "Ga ký ức" của nhà cháu.

 Ở ông, đến nấu ăn cũng tài hoa, viết về nó còn tài hoa hơn. Đọc thì tinh tế mà viết thì chữ như phù thủy hihi...

Ông đã có 10 bài viết về thơ nhà cháu, đây là bài thứ 11. 

-------------

LẠI LẶT VẶT VỀ TRÀ...

 

Tôi thật ra, tự nhận mình là... ngưu ẩm, là cái cách nhiều người sành trà gọi người ngu ngơ trà như... trâu uống nước ấy. Vì uống trà thì có uống, nhưng bảo sành và tinh như mấy ông nhà văn nhà báo bạn tôi làm mỗi ngày 5 ấm thì... thua. Các ông thần trà này, vừa viết hay, vừa nghiện trà như... bò nghiện cỏ, như trẻ con nghiện... vú mẹ, mà lại uống rất hào hoa, đúng nhẽ, vừa uống vừa vận khí trời đất vào để trà thăng hoa và người... nhập địa, tức ngồi yên trên đất vận trà trên núi vân vân... Ơ nhưng mà nó lại như thế này, không cứ anh uống say bét nhè thì nói về rượu hay, cũng như thế, không chỉ cứ mỗi ngày uống nửa ký trà là độc quyền viết về trà hay. Cái anh không biết gì về trà, không uống trà, họ viết cũng thú vị phết. Như tôi, sành thì chưa, nhưng cũng... biết uống. Và quan trọng là, chơi với nhiều ông uống trà, lại chịu khó quan sát, chịu khó... tập uống, rồi cũng nghiện lúc nào chả hay, tất nhiên là nghiện kiểu mình, tự mình thấy thích.

Thế nên bèn, lại lặt vặt về trà.

LẠI CHUYỆN ĐẠO VĂN VÀ LIÊN QUAN ĐẠO VĂN

 

Nhà cháu viết bài này xong, nghĩ báo Tin tức bị đạo thì đăng ngay trên báo ấy cho nó mọi nhẽ. Nhờ anh Trần Mai Hưởng chuyển, họ đăng nhưng cắt mất khá nhiều, chỉ giữ lại phần liên quan tới báo Tin tức. Thế nên bèn đăng bản full, và hơn cả full lại ở đây.

Nói hơn cả full vì khi báo Tin Tức đăng online thì nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế đọc và nhắn: “Em vừa tái bản cuốn  “ĐỢI CHỊ VỀ TƯỚI RƯỢU BẾN SÔNG”,  thì có bạn đọc hỏi rằng sao lại có sự trùng lặp như vậy, không biết ai lấy của ai. Nhưng cái tên này của em thì quá biệt sắc, vậy mà bị chôm... anh ạ”. Tức là trên tờ “Hợp lưu” có một bài thơ của một tác giả, lấy cái tên “ĐỢI NGƯỜI VỀ RÓT RƯỢU BÊN SÔNG”. Ông Kế này, về chọn chữ, dùng chữ, tinh chữ, luyện chữ..., nó cứ là đỉnh của đỉnh. (Hì, nhà cháu cũng từng bị ông ông, đạo những câu hay nhất, chữ hay nhất, như thu ngấu, thu nổi nênh vân vân mần của mình và cãi). Thôi thì bèn chia sẻ với ông nhà văn tài hoa Nguyễn Tham Thiện Kế là tài mà chi, đẹp (trai) mà chi, hào hoa mà chi...

-------------

LẠI CHUYỆN CON ĐÈO ĐÃ CŨ

 

Mấy ngày qua, tin đèo An Khê (con đèo nối liền tỉnh Bình Định cũ và Gia Lai cũ, có con đường 19 nổi tiếng chạy qua) bị sạt lở làm nhiều người quan tâm và băn khoăn. Đáng lưu ý, nó vừa được “cải tạo, làm mới” với trị giá 600 tỉ đồng, khởi công từ năm 2022, sau khi hoàn thành sẽ rút ngắn con đèo được... 500 mét, từ 17km còn 16,5km.

Có mấy cái clip nước từ trên núi chảy xuống ào ào, xe bò qua, xem mà rởn gai ốc.

VỀ LỄ HỘI HOA DÃ QUỲ NÚI LỬA CHƯ ĐANG YA

 

Bạn TBT tạp chí đặt bài này, tôi nhận lời vì 2 điều, một là một số bạn bè ở xa tưởng “lễ hội hoa dã quỳ” là... lễ hội dân gian. Và 2, để thông báo với bạn bè gần xa rằng thì là, dã quỳ đang nở đẹp, và năm nay cái lễ hội ấy vẫn sẽ được tổ chức...

 

À bài này đặt cho mục "Gia Lai đất và người" chứ không phải tùy bút ạ. 

-----------

SÁU NĂM NGUYỄN ĐỨC HẠNH

 

 Sáng nay mở facebook, mục kỷ niệm ngày này năm xưa chợt nổi lên cái tin đầu tiên: “Sáu năm kết bạn với Nguyễn Đức Hạnh”. Bèn vân vi nhớ.

Ấy là cái trại sáng tác do Tạp chí Văn Nghệ Quân đội tổ chức tại tỉnh Bến Tre, năm 2019. Ngay hôm đầu tiên “nhập trại” tôi thấy một ông to béo tóc xù xởi lởi tới bắt tay từng người. Bấm Đỗ Tiến Thụy trưởng trại tôi hỏi ai đấy, vì đa phần các tác giả nổi tiếng trong nước tôi thường quen, mà Tạp chí Văn Nghệ Quân đội là tạp chí “săn đầu người” rất giỏi, tức nhắm là anh sẽ phải có tác phẩm, mà phải tác phẩm hay, mới mời dự trại do họ tổ chức. Riêng tôi, cả ông Nguyễn Bình Phương, Sương Nguyệt Minh, Đoàn Văn Mật... và Đỗ Tiến Thụy lần này đều rao trước, mời bác đi cho vui, nhưng bác sẽ góp thành tích lớn cho trại nếu... không viết gì? Đỗ Tiến Thụy ghé tai tôi kịp nói: Thứ dữ đấy, thì một bàn tay to bè đã xòe trước mặt tôi: Em là Nguyễn Đức Hạnh ở Thái Nguyên, chào anh.

Bỏ mẹ, nghe câu chào biết mình... già nhất trại rồi.

TẢN MẠN PHÍA... NGOÀI TRÀ

 

Nhà cháu thặc, bảo là ngưu ẩm cũng chả sai, vì uống trà thì có uống, nhưng bảo sành và tinh như dân làm mỗi ngày 5 ấm kể cả lúc đói nhất thì... thua. Ơ nhưng mà nó lại như thế này, không cứ anh uống say bét nhè thì nói về rượu hay, cũng như thế, không cứ mỗi ngày uống nửa ký trà mà viết về trà hay. Cái anh không biết gì về trà, không uống trà, họ viết cũng thú vị phết. Huống gì nhà cháu, sành thì chưa, nhưng cũng... biết uống, rằng uống trà thì phải... thổi chả hạn?

THÁI NGUYÊN, THÊM MỘT LẦN... CHÈ.

 

Nhà cháu góp ý cho cô BTV tạp chí Văn Nghệ Thái Nguyên mới (tức là từ khi nó nhập về Báo Thái Nguyên, trước đó nó của hội VHNT Thái Nguyên. Trong  quá trình “sắp xếp lại giang sơn” nó cũng rời hội VHNT sang báo với 1 ê kíp mới), là em mở mục 1001 chuyện trà đi, nó sẽ đủ nuôi tạp chí em 5000 số, tới khi em... về hưu (Tạp chí ra 1 tháng 2 số, ngày 10 và 25 hằng tháng), thế là em ấy... rú lên: anh mở hàng cho em đi. Nhà cháu hoảng quá: Anh biết gì về trà đâu, anh giới thiệu cho em những ông thần trà này, vừa viết hay, vừa nghiện trà như... bò nghiện cỏ, như trẻ con nghiện... vú, mà lại uống rất hào hoa, đúng nhẽ, vừa uống vừa vận khí trời đất vào để trà thăng hoa và người... nhập địa, tức ngồi yên trên đất vận trà trên núi vưn vưn, em nghe (chắc là ghi chép tên mấy ông ấy) nhưng rồi vẫn chắc nịch, anh viết cho em, mở hàng. Anh viết dở, hâm, nhạt, nhưng được cái mở hàng thì hay may mắn. Nhà cháu từ chối tiếp, cô ấy gằn tiếng: có viết không thì bảo? Ôi giời ơi, giống hệt giọng mấy em ở Tạp chí Sông Lam, Nhật Lệ, cả Thái Nguyên cũ. Đời nhé, tổ chức đã giao việc cho cái bọn vừa xinh vừa tài lại vừa biết sử dụng quyền uy thì... đố đứa nào qua ải mỹ nhân, nhà cháu thặc.

Ý văn học là giờ ngồi viết cái bài ấy, dù chưa biết viết gì, thì đăng cái bài nhà cháu viết cho Tạp chí Văn Nghệ Thái Nguyên số 1, bộ mới, ủng hộ cuộc thi “Trăm năm Đệ nhất danh trà”...

--------------

PHO – TƯỢNG – MẸ TRONG BÀI THƠ “CHIỀU VỠ ÒA BIÊN CƯƠNG” (VĂN CÔNG HÙNG)

 Hôm nay, 12/7/2025 mà không đăng bài này thì bao giờ đăng. 

Ngày hôm nay của năm 1984, gần 1000 chiến sĩ đã hy sinh trên toàn mặt trận (con số có thể không chính xác, có thể nhiều hơn). Có những địa danh nghe đã khủng khiếp: “Đồi thịt băm” 772, “Lò vôi thế kỷ” 685, “Thung lũng gọi hồn”, "Cửa tử". Nhà cháu đã lên đài hương 468 thắp hương các liệt sĩ. Ngày hôm nay giỗ trận Vị Xuyên.

Bài thơ "Chiều vỡ òa biên cương" của nhà cháu, sau khi đăng trên Tạp chí Văn Nghệ quân đội đã được TS Trịnh Thu Tuyết có mấy nhời, sau đó đăng Vanvn, trang web của Hội Nhà Văn, hôm nay bà Tuyết cũng đăng trên trang mình, và nhà cháu xin cũng... 

-------------

HỎI CÂY K’NIA

 

Bài này báo Thanh Niên đặt cho số đặc biệt 21/6, cu em Trần Hiếu bảo báo đang ở nhà em rồi nhưng lúc em ở nhà thì anh đi, giờ anh về thì em đi. Thì bèn. Cái quan trọng nhất là... ting ting thì chưa thấy he he chứ báo có thì có không thì thôi chứ có chi mô nơ? À nếu có thì chụp cái bìa với trang có bài mình đăng lên cho nó...mít tơ oai, không thì cũng chả sao. 

thồi cứ post lên trang nhà cho nó... k'nia vậy.

VÂN VI CHUYỆN TẠP CHÍ VĂN NGHỆ THỜI SÁP NHẬP TINH GIẢN

 

TBT Tạp chí Sông Lam, như thường lệ: "Viết bài cho em đi mồ". Rồi: "Có mần không thì bẩu?". Mà nàng xinh, mà nàng tài, mà nàng mang mệnh át vía trai, nhất là trai... đẹp. 

Thì bèn, bàn với Tạp chí Sông Lam về các Tạp chí văn nghệ địa phương thời sáp nhập. Bài này viết gần một tháng trước. Sáng nay các tỉnh thành đồng loạt hân hoan ra mắt chính quyền mới, vẫn chưa thấy mặt mũi các Tạp chí ở đâu? Tạp chí Văn Nghệ Thái Nguyên mạnh thế nhưng giờ thành một bộ phận của báo và đài Thái Nguyên.

 Trưa nay, Báo Gia Lai (mới) cử một phóng viên phỏng vấn nhà cháu cho bài ngày mai thì phải, nhà cháu có lèo vào nói một chút về VHNT, nhưng vì khuôn khổ, nên bèn, tức là phải bỏ đoạn ấy, thì nhà cháu để dành đấy, hihi, không có gì có thể bỏ đi hết khi nó từng trong đầu mình. Có chi mô nơ? 

NHÀ VĂN VÀ... LÀNG MÌNH

 Vừa sực nhớ, nhà cháu có bài viết về cuốn "làng ta có một anh hùng" của bọ Lập mà quên chưa đăng trên web nhà, mới đăng trên mục "đa chiều" báo "Người đưa tin" thôi.

Là thấy ông bọ vừa điểm tạp chí "Viết và đọc" số mùa hè, có bài bác Ngô Xuân Hội viết về cuốn này. Thì nhà cháu cũng bon chen đăng lại bài viết về sách bọ ở đây, để lưu. Sau cú điện thoại thành cục gạch, nhà cháu sợ lắm rồi, huhu...

---------

NHÀ THƠ LAN MAN CHUYỆN BÁO

 

Hai mốt tháng sáu, Tạp chí Nhật Lệ đặt viết một bài về báo, thì bèn...

Tới giờ, sau gần năm mươi năm cầm bút, tôi vẫn chưa phân định được mình là nhà thơ hay nhà báo.

Từ đầu, tôi cứ sống chết là chỉ làm thơ thôi, cương quyết không viết báo, sợ nó... hư tay mình đi. Thơ mới sang, mới ra tấm ra món, mới là cái đích của sự nghiệp, mới làm nên tên nên tuổi...

Nhưng rồi có mấy việc khiến tôi phải viết báo.

Một là... nuôi con.

RỒI THÌ LẤM LÁP VẸO XIÊU (Hay một hiện tượng thơ)...

 

       Ở đại hội nhà văn khu vực kết hợp 3 miền Tây, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên tổ chức ở trường đại học Cửu Long, Vĩnh Long, tôi gặp Phùng Văn Khai. Tranh thủ giữa 2 kỳ kiểm tra của ông quan kiểm tra của Ủy ban kiểm tra Hội Nhà văn Việt Nam trong việc bầu bán đại biểu đi dự đại hội đại biểu Hội Nhà Văn vào năm sau, ông cầm micro... đọc thơ khiến thiên hạ cứ tròn xoe mắt.

      Phùng Văn Khai là một văn nhân “kỳ dị” lâu nay nhiều người biết. Tôi từng vào phòng làm việc của ông phó Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội này. Ông ấy ngồi ở ghế trong tư thế của anh thổi bễ lò rèn dù tất nhiên cái ghế của Thượng tá phó tổng nó khác, nhưng cái dáng tất tưởi vội vàng thì chả khác nhau mấy, 2 thư ký 2 laptop bên cạnh, ông ngoảnh sang bên này đọc cho cô thư ký viết tiểu thuyết, ngoảnh sang bên kia đọc cho cô đang viết lịch sử dòng họ, nghe nói lúc cần ông điều cô nữa viết bút ký, cứ nhoay nhoáy thoăn thoắt, các cô thư ký đánh máy không kịp nghỉ. Mà phàm đã làm thư ký đánh máy thì tốc độ lướt phím phải là thượng thặng chứ không như tôi, một kẻ cũng được coi là viết bằng máy tính nhanh, nhưng là mổ cò trực tiếp chứ không phải đánh máy, một buổi được chừng 3 ngàn chữ là sung sướng và tự hào lắm rồi.

       Giờ ông lại đốc chứng làm... thơ. Mà là thơ... lạ.

VÀI KỶ NIỆM VỚI ÔNG NÚP (Bản Full)

 

bài này khi đăng trên báo Gialai số 30/4/2025 do khuôn khổ có bị "gọt" đi một ít, bản này là bản full.

1. Khoảng năm 1983, tôi khi ấy thành người Pleiku được khoảng 2 năm, với tư cách chủ nhà, đón một nhóm sinh viên năm 4 đại học Bách Khoa Đà Nẵng lên thực tập. Là tôi có người quen trong nhóm ấy thôi. Có 2 điều khiến các bạn ấy ngạc nhiên, một là Pleiku có... điện. Là xe chạy từ Đà Nẵng sáng sớm, tới Pleiku lúc nửa đêm, khi tới bến xe, chỗ khách sạn Mường Thanh bây giờ, cả xe reo ầm lên: có điện, dù chỉ là những cái bóng 220V vàng ệch leo lét vì điện chỉ nhỉnh hơn 110V. Và 2, hôm sau khi qua đường Hoàng Hoa Thám, tôi bảo bác Núp ở trong ấy, nếu muốn gặp thì chiều quay lại, ông ấy hay chơi với cháu trước sân vào buổi chiều, sau giờ làm việc. Tất cả lại ồ lên: Ơ Bác Núp còn sống à?

CHUYỆN BUỒN TRƯỚC NGÀY NHÀ BÁO

 Giới báo chí nước ta đang hân hoan bước vào tháng 6, tháng được coi là của những người làm báo (dù tháng này còn mấy ngày nữa, trong đó có ngày... 1/6). Năm nay lại còn kỷ niệm 100 năm ngày báo chí cách mạng Việt Nam, dù tôi vẫn thủ cựu cho rằng, nên lấy mốc báo chí Việt Nam từ trước đó, từ hồi tờ Gia Định Báo ra đời vào tháng 4 năm 1865, thấy các liên chi hội đang tổ chức các hoạt động rất náo nhiệt, như gần 200 nhà báo các tỉnh Tây Nguyên đang tập trung về thành phố Pleiku thi đấu thể thao “lập thành tích chào mừng” vân vân...

Thì cũng đồng thời, công an Thái Bình công bố kết luận điều tra truy tố ông Đồng Xuân Thụ, tổng biên tập tạp chí Môi trường và đô thị Việt Nam cùng các đồng phạm, là cấp dưới, nhân viên, phóng viên của báo trong vụ cưỡng đoạt tài sản trải dài trên một số tỉnh.

Điều đau đớn là, trong vụ này, ông Đồng Xuân Thụ đã biến nguyên cả cái tòa soạn báo của mình thành một ổ tội phạm.

THỰC HƯ CHUYỆN “NGƯỜI LÁI ĐÒ TÊN GỌI A SANH”...

Mấy năm nay, huyện Ia Grai của tỉnh Gia Lai tổ chức một cái giải thể thao truyền thống, là giải đua thuyền độc mộc tranh cúp A Sanh. Giải ngày một đông và thu hút khá đông vận động viên tham gia và khán giả tới xem, cổ vũ, đã được tổ chức tới lần thứ 5.

Ông A Sanh nổi tiếng từ hồi có bài hát “Người lái đò trên sông Pô Cô” của nhạc sĩ Cầm Phong phổ thơ Đào Mai Trang từ những năm 60 của thế kỷ trước. Mà lạ, giữa chiến tranh bom đạn bời bời thế, có một bài hát vừa trong trẻo, vừa da diết “Hỡi Pô Kô ơi dòng sông mênh mông/ Đôi bờ cây xanh biếc, nước chảy xiết sâu thẳm/ Qua tháng ngày hỏi sông ơi có biết/Anh lái đò tên gọi A Sanh”... Hồi ấy Đài tiếng nói Việt Nam có tiết mục ca nhạc được rất nhiều người mong đợi là “ca nhạc theo yêu cầu thính giả”, tôi dẫu còn bé nhưng đã rất hăm hở... viết thư đề nghị, và một trong những bài được đề nghị nhiều là bài này.

NHỮNG NGÀY THÁNG ẤY

 

Bài đăng trên báo Thanh Niên số đặc biệt 30/4/2025. Báo đặt bài với điều kiện: chỉ viết 1.200 chữ, huhu, khó như/ hơn lên giời.

Tôi lên Pleiku năm 1981 sau khi tốt nghiệp đại học. Năm 1984 thì... lấy vợ. Nhà vợ ở Ayun Pa. Là nhà ở đấy thôi chứ ông tập kết lấy bà ở Hà Đông, về tiếp quản cái nhà máy điện Ayun Pa rồi ở đấy luôn.

Kể để thấy, tôi rất quen với con đường 7, giờ nó mang tên đường 25.

Từ hồi học đại học, những tháng học quân sự chúng tôi đã được nghe các sĩ quan tuyên huấn giảng và kể về chiến dịch đường 7 lịch sử, những là ta với đối phương “lừa” nhau ra sao, “nhử” nhau thế nào, những cuộc hành quân giả rồi hành quân thật. Hành quân giả thì rầm rộ, trống giong cờ mở, vô tuyến gọi tẹt ga, hành quân thật thì bí mật, đi không dấu nấu không khói, tắt toàn bộ vô tuyến, chỉ truyền tin miệng vân vân... Rồi đọc, mà cuốn “cận chiến” nhất của đường 7 là tiểu thuyết “Trong cơn gió lốc” của nhà văn Khuất Quang Thụy.