Thứ Năm, 20 tháng 9, 2018

NHỮNG LÀNG MA NHIỀU NGƯỜI ĐÃ QUA



           Làng ma là một cách nói về sự sống. Người Tây Nguyên quan niệm rằng chết chưa phải là hết, mà là một sự thay đổi trạng thái tồn tại, họ chỉ không quây quần hàng ngày như hàng ngày bên mái nhà sàn, bên ngôi làng thân thuộc của họ nữa, họ an nghỉ ở một nơi riêng, thường là đầu làng hoặc cuối làng, tức là rìa làng, vẫn gần gụi thân thuộc lắm. Hàng ngày người sống vẫn ra đấy, mang thức ăn cho họ, người trong nhà ăn sao ở đây ăn thế. Họ trò chuyện với nhau, tâm sự với nhau, kể với nhau chuyện xảy ra ngày hôm nay trong làng, trong nhà, những câu chuyện lẽ ra họ đã làm trong nhà, trong làng nhưng giờ làm ở đây. Chỉ khác tí tẹo thế thôi, còn thì, mọi người vẫn đầy đủ, vẫn như chưa hề chia xa.

           Phải đến khi Pơ thi (bỏ mả) thì những câu chuyện rủ r hàng ngày kia mới hết, mới chính thức mỗi người mỗi ngả, vì điều kiện sống, vì phong tục, cái nhớ cái thương, sự cách biệt âm dương từ nay mới hết. Nhưng, vẫn chưa hết, vì người sống làm những pho tượng mồ rất đẹp gửi cho người chết. Những tượng mồ chính là được người sống “cử” đi theo để hầu hạ, để bầu bạn, để vui cùng người chết...

           Làng ma, vì thế nó... ấm cúng.

           Không dễ gì, và cũng không phải ai cũng “đọc” được điều ấy.

           Chử Anh Đào bằng vốn sống của một nhà giáo viết văn, hơn 40 năm gắn bó với Gia Lai, đam mê văn hóa Tây Nguyên, “đọc” được rất rõ điều ấy. Và hơn người, anh chuyển tải sự đọc kỳ khu, kỹ lưỡng và đầy cảm xúc của mình vào những trang sách.

           Cuốn “Những làng ma tôi đã đi qua” của anh ra đời cũng lạ.

           Làm người viết ai cũng muốn tác phẩm của mình được “ra tấm ra món”, tức là được tập hợp chĩnh chện sang trọng trong những trang sách, có gáy, có bìa. Trước đấy nó được in lẻ trên các báo. Như là một thử thách, một cách tiếp cận với bạn đọc để “nghe ngóng” phản hồi, và bản thân mình cũng có độ lùi nhất định để xác định hình hài đứa con của mình. Chử Anh Đào là người kỹ tính. Anh đang tự tập hợp, đang nghe ngóng, đang đón chờ phản hồi... thì biết mình bị trọng bệnh. Điều quý là anh điềm tĩnh đón nhận, bình thản đón nhận thông tin mình bị bệnh. Không buông xuôi, không hốt hoảng, anh nhận tin trong sự thấu hiểu mệnh trời và cả mệnh... mình. Bạn bè vẫn thấy anh ngồi cà phê gốc nhãn, tức quán cà phê nhưng anh thường ngồi đấy với một chai bia Sài Gòn. Và những con chữ vẫn tuôn từ đấy. Rồi một số bạn bè anh ở Hà Nội bèn nảy ra một sáng kiến là, tập hợp những thứ mà anh đang còn lưỡng lự, đang còn ngắm nghía kia, in thành một tập. Và “Những làng ma tôi đã đi qua” ra đời như thế. Nó được chuyển về Pleiku khi anh đang xạ trị ở Sài Gòn, phải cả tuần sau anh mới được nhìn mặt đứa con của mình. Đây là đứa con tinh thần thứ 9 của anh.

           Những làng ma nhưng lại không nói chuyện... ma. Nó là hành trình của người sống đi tìm cái đẹp, là những chiêm nghiệm, là ký ức là tương lai, là nỗi đau là hạnh phúc, là cái thường nhật và cả cái phi thường, là những xốn xang và những bình lặng, là những mất còn hơn thiệt thắng thua, là những vĩnh hằng nhưng đầy khoảnh khắc, là ngày mai trong vệt nắng chiều nay...

           Và vì thế, nó chính là đời sống chúng ta hiện tại. Nó là tôi là anh, là cô là chị, là sự khốn nạn song hành cùng cao thượng, là cái ác đứng cạnh tình yêu, là ánh sáng bên bóng tối, là nước mắt là nụ cười, là nỗi đau và hạnh phúc...

           Và thực sự thì thế này, nghe tên tập sách cứ tưởng tác giả chỉ viết về những vấn đề của Tây Nguyên bản địa, với đời sống của người Jrai, Bahnar, về những bí ẩn Tây nguyên, những mịt mù với những phát lộ Tây Nguyên. Té ra không phải thế. Với tác giả, toàn bộ đời sống tác giả đã đi qua, đã chứng kiến, đã sống, đã khổ đau hạnh phúc với nó, đã vì nó mà tồn tại..., là một ngôi làng. Tác giả quy đồng tất cả thành một ngôi làng. Ơ tại sao lại không. Mỗi người có một vùng ký ức, vùng tồn tại của mình. Chử Anh Đào cũng thế, anh quy tất cả những vùng ấy thành... làng. Xuất thân từ đất tổ, và cổ, Phú Thọ, anh đã chọn Gia Lai để trưởng thành và sống. Và toàn bộ không gian thời gian cả ảo và thật ấy của anh được anh quy thành... làng. Không khó để nhận ra ý đồ nghệ thuật khi anh đặt tên cho cuốn sách của mình như thế. Có những mảng về Tây Nguyên như: Chị Pem, Chư Mố, Ký ức Nú Vai, Nhà rông văn hóa và nhà rông, Những làng ma tôi đã đi qua, Pơ Tó, Họ và tên của người Jrai... nhưng cũng có ký ức: Tôi, một giây đời đã nhỏ xuống Pleiku, Chư Prông còn đó bạn tôi nằm, Mái trường xưa... và những chiêm nghiệm về cuộc đời, về hiện tại của chính tác giả: Đôi bờ, Xóm đạo thuở ấy, Mỹ học địa danh, Người bán hàng tết vân vân... những mảnh, những dãy, chuỗi, những quầng sáng tâm thức được tác giả bóc tách, trải ra, như một cách biết ơn cuộc đời và cũng như một cách thể hiện tâm thức của mình với bạn đọc...

           Trên hết là một thái độ sống hết sức đáng quý, lạc quan mà chừng mực, suy nghĩ mà tươi tắn, vì thế cuốn sách tưởng là chỉ “làng ma” nhưng ta gặp một thế giới, ở đó có những khoảnh khắc trở thành bất tử...
           -------------
           Đọc “Những làng ma tô đã đi qua”- Chử Anh Đào, NXBVăn học, H. 2018


    
Nhà cháu ngoài cùng bên phải, Chử Anh Đào sát cạnh cùng ông Núp và nhà văn Nguyễn Khắc Trường thời... xửa xưa...
                                                                      

Không có nhận xét nào: